İnşaat Davalarında Dijital Deliller

İçindekiler

İnşaat uyuşmazlıklarının önemli bir bölümü artık yalnızca imzalı sözleşmeler ve basılı şantiye tutanakları üzerinden yürümüyor. İşveren talimatı WhatsApp grubundan veriliyor, revize proje e-postayla iletiliyor, uygunsuzluk kaydı proje yönetim yazılımında açılıyor, BIM modeli üzerinde revizyon yapılıyor ve şantiyenin ilerleme seviyesi drone görüntüleriyle kayıt altına alınıyor.

Dava başladığında ise taraflardan biri mesajları inkâr ediyor, diğeri yalnızca birkaç ekran görüntüsü sunuyor. Proje yönetim platformundaki kayıtlar silinmiş, BIM modelinin eski sürümleri üzerine yazılmış veya e-postaların yalnızca PDF çıktıları saklanmış olabiliyor.

Dijital kayıtların mahkemede kullanılabilmesi için yalnızca içeriğin önemli olması yeterli değildir. Kaydın kim tarafından oluşturulduğu, değiştirilip değiştirilmediği, hangi tarihte meydana geldiği, hangi sistemden alındığı ve hukuka uygun biçimde elde edilip edilmediği de açıklanabilmelidir.

1. Dijital kayıtlar hukuk yargılamasında delil sayılır mı?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 199. maddesi; yazılı metinlerin yanında çizim, plan, fotoğraf, film, görüntü, ses kaydı ve elektronik ortamdaki verileri “belge” olarak kabul eder. Bu nedenle WhatsApp mesajları, e-postalar, BIM dosyaları, dijital şantiye günlükleri ve proje yönetim sistemi kayıtları hukuk yargılamasında delil olarak sunulabilir. Ancak bir verinin belge sayılması, onun otomatik olarak kesin ve tartışmasız delil olduğu anlamına gelmez.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin E.2023/1984, K.2024/4323 sayılı kararında WhatsApp yazışmaları belge olarak değerlendirilmiş; karşı tarafa veya temsilcisine ait olduğu belirlenebilen yazışmaların, hukuki işlemi muhtemel göstermesi hâlinde delil başlangıcı oluşturabileceği ve tanık deliliyle birlikte değerlendirilebileceği belirtilmiştir.

Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin E.2017/1014, K.2020/4488 sayılı kararında da e-posta yazışmalarının HMK madde 199 kapsamında belge niteliğinde olduğu ve diğer ödeme kayıtlarıyla birlikte değerlendirilmeden karar verilmesinin eksik inceleme oluşturduğu kabul edilmiştir.

Güvenli elektronik imzayla oluşturulan kayıtların durumu daha güçlüdür. HMK madde 205 uyarınca usulüne uygun güvenli elektronik imzayla oluşturulan elektronik veri senet hükmündedir. 5070 sayılı Kanun da güvenli elektronik imzanın elle atılan imzayla aynı hukuki sonucu doğurduğunu düzenler. Buna karşılık bir proje yönetim yazılımındaki “onaylandı” butonu veya kullanıcı adıyla yapılan giriş, tek başına güvenli elektronik imza sayılmaz.

2. Hangi dijital kayıt hangi vakıayı ispatlayabilir?

Dijital delilin değeri, yalnızca formatına değil, ispatlanmak istenen vakıayla kurduğu bağa göre belirlenir.

Dijital kayıt	İspatlayabileceği başlıca vakıalar	Başlıca risk
WhatsApp şantiye grubu	Talimat, gecikme bildirimi, ayıp kabulü, teslim tarihi, işveren bilgisi	Gönderenin kimliği, mesajın bağlamı ve talimat yetkisi
Kurumsal e-posta	Revize proje gönderimi, ihtar, süre talebi, fiyat teklifi, onay	Tam başlık bilgilerinin ve ek dosya sürümünün bulunmaması
BIM revizyon geçmişi	Tasarım değişikliği, çakışma, model sürümü, değişikliği yapan kullanıcı	Son modelin onaylı modelle karıştırılması, kayıtların silinebilmesi
Proje yönetim yazılımı	RFI, submittal, saha talimatı, uygunsuzluk kaydı, günlük rapor	Kullanıcı yetkileri, sonradan düzenleme ve denetim izi eksikliği
Drone görüntüsü	Şantiye ilerleme seviyesi, saha düzeni, belirli imalatların varlığı	Tarih, konum, kurgu ve görüntü bütünlüğü
Dijital şantiye günlüğü	İş gücü, ekipman, hava, günlük faaliyet ve gecikme nedeni	Kayıtların eş zamanlı değil sonradan girilmiş olması
Güvenli e-imzalı tutanak	Kabul, talimat, mutabakat ve resmi proje iletimi	Sertifika ve imza doğrulamasının yapılmaması

Bir WhatsApp mesajı, “duvarı iki metre kaydırın” şeklindeki talimatın verildiğini gösterebilir. Ancak mesajı gönderen saha mühendisinin sözleşme bedelini artıracak değişiklik emri verme yetkisi yoksa aynı kayıt, ilave iş ücretinin kabul edildiğini tek başına ispatlamayabilir.

Benzer şekilde BIM modelinde belirli bir değişiklik görülmesi, o değişikliğin işverence onaylandığını veya sahada aynen uygulandığını göstermez. Model kaydı; onay yazısı, transmittal, RFI cevabı, imalat kontrol tutanağı ve saha görüntüleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

3. Ekran görüntüsü neden her zaman yeterli değildir?

Ekran görüntüsü delil olarak sunulabilir; ancak kolay kesilebilmesi, düzenlenebilmesi ve bağlamından koparılabilmesi nedeniyle itiraz karşısında ispat gücü azalabilir.

Tek bir ekran görüntüsünde çoğu zaman şu bilgiler bulunmaz:

Mesajın ait olduğu telefon numarası veya kurumsal hesap
Önceki ve sonraki yazışmalar
Mesajın gerçek gönderim tarihi
Ek dosyanın özgün adı ve sürümü
Mesajın silinip silinmediği
Gönderen kişinin proje içindeki yetkisi
Verinin hangi cihaz veya hesaptan çıkarıldığı

Bu nedenle yalnızca ekran görüntüsü alınması yerine konuşmanın tamamı dışa aktarılmalı, özgün cihaz ve hesap korunmalı, ek dosyalar ayrı saklanmalı ve mümkünse verinin teknik özeti alınmalıdır. E-postalarda yalnızca yazdırılmış metin değil; gönderici, alıcı, ileti kimliği, sunucu yolu, tarih ve ek bilgilerini içeren tam başlık verileri de muhafaza edilmelidir.

Dosyaların sonradan değiştirilmediğini göstermek için hash değeri oluşturulması, salt okunur kopya alınması ve kimin hangi tarihte veriye eriştiğini gösteren bir teslim-koruma zinciri hazırlanması yararlı olur. Zaman damgası, elektronik verinin belirli bir zamanda mevcut olduğunun doğrulanmasına yardımcı olabilir; ancak kaydın içeriğinin doğru olduğunu veya gönderen kişinin işlem yapmaya yetkili bulunduğunu tek başına kanıtlamaz.

Noter tespiti de önemli bir koruma aracıdır. Türkiye Noterler Birliğinin elektronik tespit hizmetiyle internet ortamındaki içerikler kayıt altına alınabilir. Bununla birlikte noter tespiti, ekranda gösterilen içeriğin belirli tarihte mevcut olduğunu belgelendirir; mesajın teknik olarak değiştirilmediğini, gönderenin kimliğini veya beyanın maddi gerçekliğini her durumda kesinleştirmez.

4. BIM ve proje yönetim sistemi kayıtları nasıl korunmalı?

Türk usul hukukunda BIM kayıtları için ayrı bir delil kategorisi bulunmamaktadır. Genel hükümlerden hareketle BIM modeli, ortak veri ortamı kayıtları, sürüm geçmişi ve kullanıcı hareketleri HMK madde 199 anlamında elektronik belge olarak değerlendirilebilir. Bu, genel delil hükümlerinden yapılan hukuki bir çıkarımdır.

BIM uyuşmazlığında yalnızca son model dosyasının sunulması çoğu zaman yeterli değildir. Şu kayıtlar birlikte korunmalıdır:

Modelin özgün ve paylaşım formatındaki sürümleri
Revizyon numarası ve tarihçesi
Değişikliği yapan kullanıcı
Modelin kontrol, paylaşım ve onay durumu
Ortak veri ortamının denetim kayıtları
RFI, clash ve issue kayıtları
Model transmittal ve onay yazıları
İlgili shop drawing ve as-built belgeleri
Model değişikliğinin sahaya yansıdığını gösteren kontrol kayıtları

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 2025 tarihli BIM Entegrasyonu Çalıştay Raporunda da proje bilgilerinin ortak veri ortamında saklanması ve güncel tutulması, BIM süreçlerinin temel unsurları arasında gösterilmiştir.

Platform kayıtları yalnızca karşı tarafın kontrolündeyse, mahkemeden elektronik belgelerin ibrazı istenebilir. HMK madde 219, elektronik belgelerin talep edildiğinde incelemeye elverişli biçimde elektronik ortama kaydedilerek sunulmasını öngörür. Veri mahkemeye getirilemiyorsa hâkim veya bilirkişi tarafından sistem üzerinde yerinde inceleme yapılması da mümkündür. Üçüncü kişi konumundaki yazılım veya bulut hizmeti sağlayıcısından kayıt istenmesi ise HMK madde 221 kapsamında değerlendirilebilir.

Kayıtların silinmesi, saklama süresinin dolması veya kullanıcı hesabının kapatılması riski varsa davayı beklemek doğru olmayabilir. HMK madde 400, hemen tespit edilmezse kaybolacak veya ileride ileri sürülmesi önemli ölçüde zorlaşacak deliller için dava öncesi delil tespitine imkân tanır.

5. Dijital delil hukuka uygun şekilde elde edilmiş olmalı

Bir kaydın teknik olarak gerçek olması, hukuka uygun biçimde elde edildiği anlamına gelmez. HMK madde 189/2 uyarınca hukuka aykırı elde edilmiş deliller mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz.

Kişinin tarafı olduğu bir şantiye yazışmasını dosyaya sunması ile başka bir çalışanın telefonuna, e-posta hesabına veya bulut hesabına izinsiz girerek kayıt elde etmesi aynı değildir. Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 2019/138 sayılı karar özetinde, bir çalışanın işyeri bilgisayarındaki WhatsApp yazışmalarının okunması ve ekran görüntülerinin alınmasının ceza hukuku kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine işaret edilmiştir.

Dijital delil toplanırken şu sınırlar gözetilmelidir:

Yetkisiz hesaba veya cihaza erişilmemeli
Uyuşmazlıkla ilgisiz özel yazışmalar dosyaya taşınmamalı
Üçüncü kişilerin kişisel verileri mümkün olduğunca ayıklanmalı
Drone görüntülerinde ilgisiz kişi ve özel alan kayıtlarından kaçınılmalı
Şirket içi izleme ve arşiv politikaları çalışanlara önceden bildirilmiş olmalı
Veriler yalnızca uyuşmazlığın çözümü için gerekli ölçüde kullanılmalı

Bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması amacıyla kişisel veri işlenmesi belirli durumlarda hukuki sebep oluşturabilir. Ancak bu sebep, verinin baştan hukuka aykırı yöntemle ele geçirilmesini meşru hâle getirmez.

6. Dava öncesi dijital delil koruma planı

İnşaat projesinde uyuşmazlık ihtimali ortaya çıktığında aşağıdaki sıra izlenebilir:

Veri kaynaklarını belirleyin: Telefonlar, kurumsal e-postalar, BIM platformları, proje yönetim yazılımları, drone depoları ve dijital günlükler listelenmelidir.
Silme işlemlerini durdurun: Otomatik arşiv silme, hesap kapatma ve sürüm temizleme politikaları geçici olarak askıya alınmalıdır.
Özgün veriyi koruyun: Yalnızca PDF veya ekran görüntüsü değil, yerel dosya, meta veri, ek, tam e-posta başlığı ve sistem kaydı alınmalıdır.
Kimlik ve yetki haritası çıkarın: Her kullanıcı hesabının hangi gerçek kişiye ait olduğu ve o kişinin hangi işlemlere yetkili bulunduğu belirlenmelidir.
Teknik doğrulama yapın: Gerekirse adli bilişim uzmanı tarafından kopya, hash, meta veri ve kayıt bütünlüğü incelemesi yaptırılmalıdır.
Hukuki koruma seçin: Noter tespiti, mahkeme aracılığıyla delil tespiti veya belge ibrazı talebi gecikmeden değerlendirilmelidir.
Kayıtları çapraz doğrulayın: Dijital kayıtlar sözleşme, hakediş, proje, fatura, banka kaydı, fotoğraf ve tanık anlatımlarıyla eşleştirilmelidir.

7. Pratik kontrol listesi

Öz Denetim Listesi

WhatsApp konuşmasının yalnızca seçilmiş kısmı değil tamamı korundu mu?
Telefon numarası ve kullanıcı hesabı gerçek kişiyle eşleştirildi mi?
Talimat veren kişinin sözleşmesel yetkisi araştırıldı mı?
E-postaların tam başlık bilgileri ve özgün ekleri saklandı mı?
BIM modelinin hangi sürümünün onaylı olduğu belirlendi mi?
Ortak veri ortamının revizyon ve kullanıcı hareket kayıtları indirildi mi?
Proje yönetim sisteminde sonradan düzenleme yapılıp yapılmadığı görülebiliyor mu?
Drone görüntülerinin özgün dosyaları, tarih ve konum verileri mevcut mu?
Dosyalar için hash ve teslim-koruma kaydı oluşturuldu mu?
Verilerin elde edilme yöntemi KVKK ve özel hayatın gizliliği yönünden incelendi mi?
Kayıtların silinme ihtimali varsa delil tespiti talep edildi mi?
Dijital kayıtlar geleneksel proje ve hakediş belgeleriyle desteklendi mi?

8. Sıkça Sorulan Sorular

WhatsApp ekran görüntüsü tek başına davayı kazandırır mı?

Her zaman değil. Ekran görüntüsü belge olarak değerlendirilebilir; ancak gönderen, içerik veya bütünlük inkâr edilirse özgün cihaz, konuşma dışa aktarımı, bilirkişi incelemesi ve diğer delillerle desteklenmesi gerekebilir.

BIM modeli mahkemede delil olarak kullanılabilir mi?

Evet. BIM modeli ve revizyon kayıtları elektronik belge niteliğinde değerlendirilebilir. Ancak hangi sürümün sözleşmesel olarak onaylandığı, değişikliği kimin yaptığı ve modelin sahada uygulanıp uygulanmadığı ayrıca ispatlanmalıdır.

Kurumsal e-posta kesin delil midir?

Basit e-posta kural olarak belge ve takdiri delildir; her durumda kesin delil sayılmaz. Güvenli elektronik imzayla oluşturulan elektronik veri ise HMK madde 205 uyarınca senet hükmündedir.

Noter tespiti mesajın gerçekliğini kesinleştirir mi?

Noter tespiti, görülen içeriğin belirli tarih itibarıyla kayıt altına alınmasını sağlar. Ancak mesajın göndereni, teknik bütünlüğü ve işlem yetkisi konusunda bilirkişi ve diğer deliller gerekebilir.

Silinen dijital kayıtlar sonradan istenebilir mi?

Kayıt hâlen cihazda, sunucuda, yedekte veya hizmet sağlayıcı nezdinde bulunuyorsa teknik inceleme ve mahkeme kararıyla elde edilmesi mümkün olabilir. Ancak saklama süresi dolmuş veya veriler üzerine yazılmışsa geri getirme mümkün olmayabilir; bu nedenle erken koruma önemlidir.

9. İletişim ve hukuki bilgilendirme

İnşaat davalarında dijital kayıtların değeri, yalnızca mesajın veya görüntünün içeriğine bağlı değildir. Kaydın kaynağı, bütünlüğü, oluşturulma zamanı, gönderen kişinin yetkisi ve hukuka uygun elde edilip edilmediği birlikte değerlendirilir.

WhatsApp ekran görüntüsü, BIM modeli veya drone videosu tek başına güçlü görülebilir; ancak özgün veri ve doğrulama kayıtları korunmadığında kolayca tartışmalı hâle gelebilir. Uyuşmazlık ortaya çıkmadan önce kurulacak dijital kayıt politikası, dava başladıktan sonra alınacak birçok tedbirden daha etkili olabilir.

Hukuki Bilgilendirme

Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukukî mütalaa veya avukatlık hizmeti yerine geçmez. Her somut olay, kendi belge ve koşulları ile güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.